Rimjob là gì và nguy cơ lây nhiễm đường miệng–hậu môn cần biết

Nhiều người tìm hiểu về hành vi tiếp xúc bằng miệng ở vùng hậu môn nhưng ít ai để tâm tới mặt bệnh lý. Trong y khoa, rimjob được gọi là anilingus, và điểm đáng quan tâm không nằm ở cảm giác mà ở đường lây phân–miệng. Bài viết phân tích các tác nhân đường ruột có thể truyền qua hành vi này và cách giảm nguy cơ.

1. Rimjob là gì và tên gọi y khoa của hành vi này

Rimjob là từ thông dụng trong tiếng Anh, chỉ hành vi dùng miệng tiếp xúc với vùng hậu môn của người khác. Tên y khoa của nó là anilingus, thuật ngữ xuất hiện trong tài liệu sức khoẻ tình dục khi phân loại mức nguy cơ lây nhiễm. Trong nhóm quan hệ bằng miệng, anilingus luôn được xếp thành mục riêng vì cơ chế lây bệnh khác hẳn.

Khác biệt nằm ở loại mầm bệnh. Tiếp xúc miệng với bộ phận sinh dục chủ yếu liên quan tới nhóm lây qua đường tình dục. Còn quan hệ đường miệng–hậu môn mở thêm một cửa ngõ khác: đường lây phân–miệng, tiếng Anh gọi là fecal-oral route, con đường lây của phần lớn bệnh nhiễm trùng tiêu hoá.

2. Vì sao rimjob có nguy cơ nhiễm khuẩn cao nhất trong nhóm quan hệ bằng miệng

Vùng hậu môn là điểm cuối ống tiêu hoá, nơi vi khuẩn đường ruột luôn hiện diện dù bề mặt da có vẻ sạch. Một lượng vi sinh vật rất nhỏ luôn lưu lại ở nếp gấp niêm mạc và trong lòng trực tràng, ngoài tầm với của động tác làm sạch bên ngoài. Với bệnh lây theo đường phân–miệng, nhiều tác nhân chỉ cần lượng rất thấp đã đủ gây nhiễm.

– Miệng tiếp xúc trực tiếp với vùng có vi khuẩn phân, không qua lớp trung gian nào.

– Niêm mạc miệng là lối đi thuận lợi để tác nhân đường ruột xuống tới ruột non.

– Người đang mang mầm bệnh đường ruột có thể không có triệu chứng nào rõ rệt.

Yếu tố cuối cùng đáng lưu ý nhất: với viêm gan A, giai đoạn dễ lây nhất đến trước khi vàng da rõ.

3. Đường lây phân–miệng và các tác nhân đường ruột thường gặp

Đường lây phân–miệng là cơ chế rất quen: mầm bệnh từ ruột người này đi vào miệng người kia rồi xuống đường tiêu hoá. Thường ngày, nó xảy ra qua bàn tay chưa rửa hoặc thực phẩm nhiễm bẩn. Quan hệ đường miệng–hậu môn rút ngắn chuỗi lây đó xuống mức trực tiếp nhất.

Tác nhân đường ruột	Biểu hiện thường gặp	Hướng phòng ngừa
Virus viêm gan A (hepatitis A)	Sốt nhẹ, mệt mỏi, vàng da, nước tiểu sậm	Tiêm vắc-xin viêm gan A, dùng màng chắn
Giardia lamblia	Tiêu chảy kéo dài, chướng bụng, sụt cân	Rào chắn vật lý, ngưng khi rối loạn tiêu hoá
Amip (Entamoeba histolytica)	Đau bụng quặn, phân nhầy hoặc máu, biến chứng gan	Khám sớm, điều trị đủ liệu trình
Escherichia coli	Tiêu chảy cấp, đau bụng, nôn, có chủng gây bệnh nặng	Rào chắn miệng, rửa tay đúng cách
Shigella	Sốt, tiêu chảy có máu, lây với lượng rất nhỏ	Ngưng tiếp xúc khi có triệu chứng đường ruột
Giun kim (Enterobius vermicularis)	Ngứa quanh hậu môn về đêm, nhiều ca không triệu chứng	Điều trị đồng thời cả hai người

Phổ bệnh của rimjob nghiêng hẳn về nhóm tiêu hoá thay vì nhóm lây qua đường sinh dục cổ điển, nên xét nghiệm sàng lọc bệnh tình dục thông thường không phát hiện được các tác nhân này. Nếu muốn đối chiếu đầy đủ với nhóm tác nhân lây qua đường tình dục kinh điển hơn, bài phân tích riêng về quan hệ bằng miệng có an toàn không đã trình bày kỹ phần đó.

Một tác nhân đường ruột không phân biệt bối cảnh. Với nó, bàn tay chưa rửa và một hành vi thân mật đều chỉ là đường đi từ ruột người này sang miệng người kia.

4. Những hiểu lầm phổ biến về vệ sinh

4.1. Rửa bên ngoài không xoá được nguy cơ

Đây là ngộ nhận phổ biến nhất. Tắm rửa làm giảm vi sinh vật trên da, nhưng không chạm tới nơi mầm bệnh thực sự trú ngụ. Virus viêm gan A, Giardia, amip hay Shigella nằm trong lòng ruột và được đào thải liên tục theo phân, nên ít phút sau khi lau khô vẫn có thể hiện diện ở niêm mạc. Vệ sinh vì thế là điều kiện tối thiểu, không phải biện pháp phòng bệnh.

4.2. Thụt rửa hậu môn không phải biện pháp phòng bệnh

Nhiều người tin thụt rửa sẽ làm sạch bên trong và loại bỏ nguy cơ, nhưng thực tế ngược lại. Thao tác này làm trôi lớp nhầy bảo vệ của niêm mạc trực tràng, có thể gây trầy xước vi thể và rối loạn hệ vi sinh tại chỗ. Cả ba hệ quả đều khiến niêm mạc dễ tổn thương hơn, tức là mở cửa cho mầm bệnh. Nếu có hình thức tiếp xúc khác đi kèm, dùng gel bôi trơn chuyên dụng cho hậu môn sẽ hạn chế các vết xước niêm mạc rất nhỏ, vốn là điểm xâm nhập của vi khuẩn.

5. Biện pháp giảm nguy cơ đã được y tế công nhận

Hầu hết nguy cơ từ rimjob đều có cách can thiệp rõ ràng, gồm ba hướng: rào chắn vật lý, tiêm chủng chủ động và lựa chọn thời điểm phù hợp. Phối hợp cả ba thì nguy cơ giảm đáng kể so với chỉ dựa vào vệ sinh cá nhân.

5.1. Rào chắn vật lý giữa miệng và niêm mạc

Màng chắn miệng, tiếng Anh gọi là dental dam, là tấm màng mỏng đặt giữa miệng và vùng tiếp xúc, được y tế công nhận như rào chắn cho anilingus. Khi không có sẵn, bao cao su cắt dọc thành tấm phẳng cũng có vai trò tương đương. Nguyên tắc là không đảo mặt màng chắn và không tái sử dụng.

5.2. Vắc-xin viêm gan A là biện pháp ít người biết

Trong danh sách trên, viêm gan A là bệnh có vắc-xin dự phòng chủ động, và rất ít người liên hệ điều đó với sức khoẻ tình dục. Vắc-xin này đã có tại các cơ sở tiêm chủng ở Việt Nam, phác đồ thường gồm hai liều cách nhau ít nhất 6 tháng, thường là 6–12 tháng tuỳ loại vắc-xin. Với người có tiếp xúc đường miệng–hậu môn, đây là can thiệp đáng cân nhắc nhất vì nó nhắm vào tác nhân gây bệnh nặng và dai dẳng hơn cả.

5.3. Những thời điểm nên tránh hoàn toàn

– Khi một bên đang tiêu chảy, đau bụng, sốt hoặc buồn nôn không rõ nguyên nhân.

– Khi có nứt kẽ, trĩ đang chảy máu hoặc vết loét ở vùng hậu môn.

– Khi trong khoang miệng có vết loét, tổn thương hở hoặc chảy máu chân răng.

Các mốc trên là giai đoạn hàng rào bảo vệ của cơ thể đang yếu, nên cùng một lượng mầm bệnh có thể gây hậu quả nặng hơn. Chờ hồi phục là cách xử lý ít tốn kém nhất.

6. Khi nào cần đi khám

Biểu hiện nhiễm trùng đường ruột sau rimjob thường xuất hiện sau vài ngày tới vài tuần, nên mối liên hệ với hành vi này dễ bị bỏ qua. Nếu thấy tiêu chảy kéo dài, đau bụng quặn, phân có nhầy hoặc máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kèm vàng da hay nước tiểu sậm màu, hãy đi khám chuyên khoa tiêu hoá hoặc truyền nhiễm. Quan trọng nhất là nói rõ tiền sử tiếp xúc với bác sĩ, vì đó là căn cứ để chỉ định xét nghiệm phân tìm ký sinh trùng hoặc huyết thanh viêm gan A.

7. Câu hỏi thường gặp

1. Rimjob có lây HIV không?

Nguy cơ lây HIV qua rimjob được xem là thấp hơn các hình thức quan hệ khác, nhưng nhóm tác nhân đường ruột và viêm gan A là mối lo thực tế hơn nhiều.

2. Rửa sạch trước khi tiếp xúc có đủ an toàn không?

Không đủ, vì mầm bệnh nằm trong lòng ruột và được đào thải liên tục chứ không chỉ nằm trên da. Vệ sinh không thay được màng chắn miệng.

3. Đã tiêm vắc-xin viêm gan A thì hết nguy cơ chưa?

Vắc-xin chỉ bảo vệ trước virus viêm gan A, không có tác dụng với Giardia, amip, Shigella hay giun kim, nên bạn vẫn cần rào chắn.

Hiểu đúng bản chất y khoa của rimjob giúp bạn chuyển từ lo lắng mơ hồ sang những việc cụ thể: dùng màng chắn miệng, hỏi bác sĩ về vắc-xin viêm gan A, tránh tiếp xúc khi một bên đang rối loạn tiêu hoá, và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. Đường lây phân–miệng là cơ chế đã được y học mô tả rõ, nên hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Nội dung dành cho người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên.

Trang Bùi